Getouwtrek om advies (De Telegraaf)

7 december 2017

DEN HAAG - Ministeries proberen om de haverklap onwelgevallige rapporten af te zwakken of te vertragen. Daarmee betreden ze een grijs gebied, waarin ze de grenzen soms opzoeken.

In zijn loopbaan als ombudsman zag Alex Brenninkmeijer wel vaker dat ministeries druk proberen uit te oefenen op onderzoeksinstituten of universiteiten. „Ze willen dan antwoord op een bepaalde vraag en proberen daarop invloed te hebben.”

Dat blijkt uit een rondgang nadat is uitgekomen dat het toenmalig ministerie van Veiligheid en Justitie invloed heeft uitgeoefend op rapporten van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC).

Politici zwaaien graag met rapportjes, vooral als die hun mening stuwen. Tot de dienst van het kabinet en het parlement zijn er tientallen onderzoeks- en adviesorganen die beleid onder de loep nemen. Die moeten bijdragen aan (betere) besluitvorming. Zo levert het Centraal Planbureau economische prognoses bij voorgenomen beleid en speurt de Onderzoeksraad voor Veiligheid rampen en incidenten na.

Maar lang niet altijd rollen er welgevallige conclusies uit die onderzoeken. En dan volgt al snel een proces van getouwtrek tussen ministeries en onderzoeksorganen. Tussen je mengen in onafhankelijk onderzoek en lijdzaam afwachten welk oordeel er over je wordt geveld, zit dan een grijs gebied van dialoog tussen beleid, bestuur en onderzoek, weet D66-leider en oud-minister Pechtold. Grijnzend: „Soms komt het goed uit, de publicatie van een onderzoek met een paar weken uit te stellen.”

Aanvaring
Alex Brenninkmeijer, jarenlang de Nationale Ombudsman, had onlangs nog als Utrechtse hoogleraar een aanvaring met het ministerie van Binnenlandse Zaken. „Ik zou een lezing geven en had wat informatie opgevraagd en mijn concepttekst opgestuurd. Meteen kreeg ik een soort verordening om langs te komen om te bespreken of ik er wel de goede ideeën op nahield.”

In zijn loopbaan als ombudsman zag hij wel vaker dat ministeries druk proberen uit te oefenen op de onderzoeksinstituten of universiteiten die ze opdracht gaven tot onderzoek. „Ze willen dan antwoord op een bepaalde vraag en proberen daarop invloed te hebben. Het is dan toch ook: wie betaalt, bepaalt.”

Toch zag Brenninkmeijer amper grote misstanden. „Soms hebben ambtenaren ook wel een goed inhoudelijk punt. De belangrijkste vraag is: speelt het ministerie het spel volgens de regels?”

Die kans schat hij een stuk groter in als advies- en onderzoeksorganen niet bij een ministerie zijn ingebed. De Inspectie Justitie en Veiligheid zetelt bijvoorbeeld niet alleen in hetzelfde gebouw als het gelijknamige ministerie, ze heeft momenteel zelfs nog dezelfde perswoordvoerder. Zo wordt het wel erg makkelijk om onwelgevallig onderzoek uit de aandacht te houden. De inspectie zegt dat het ministerie zich daar niet mag bemoeien met de manier van onderzoek en er komt een eigen woordvoerder.

Rondvraag
Uit een rondvraag bij onafhankelijker organen als de Algemene Rekenkamer, het Centraal Planbureau en de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid blijkt dat ervaringen zoals bij het WODC niet worden herkend.

Ook moest voormalig minister Hennis (Defensie) onlangs aan den lijve ondervinden dat een poging tot bijsturing haar positie niet kon redden. De OVV concludeerde dat Defensie ernstige fouten had gemaakt die hadden geleid tot het mortierongeval van vorig jaar zomer in Mali, waarbij twee Nederlandse militairen om het leven kwamen. Het ministerie kreeg vooraf inzage in het rapport en wilde er van alles in veranderen. Het woord ’uiteenspatten’ van een mortier moest vervangen worden door ’verscherven’, ’roestige granaat’ door ’deze granaat’. De OVV liet de suggesties voor wat ze waren. Een week na publicatie van het rapport trad minister Hennis af.

’Inmenging kan niet door de beugel’
Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) moet nog voor de kerstvakantie in de Tweede Kamer verantwoording afleggen over inmenging van zijn ministerie in onderzoeken van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum. Dat heeft de Kamer geëist.

Aanleiding is een onthulling van Nieuwsuur dat topambtenaren zich meermalen hebben bemoeid met WODC-onderzoek. Waren bepaalde conclusies het ministerie onwelgevallig, dan werd er druk uitgeoefend om ze aan te passen.

De SP zegt zich ’belazerd’ te voelen. Het CDA noemt het nieuws ’onthutsend’. D66 spreekt van een ’onaanvaardbare inmenging’. Voorman Pechtold wil weten welke onderzoeken van het WODC nog meer ’besmet’ zijn.

https://www.telegraaf.nl/nieuws/1405911/getouwtrek-om-advies